ප්‍රයිම් හි “ද ෆිව් – නාවල” ඉඩම, දූෂිත තෙත්බිම් රක්ෂිත කොල්ලයක ප්‍රතිඵලයක්?

ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ, රණවිරු ප්‍රභාත් මාවත ආසන්නයේ පිහිටි දියවන්නා ඔය රක්ෂිත භූමිය යනු හුදෙක් කොළඹ නගරයට මායිම් වූ තවත් එක් ඉඩම් කැබැල්ලක් පමණක් නොවේ. එය කොළඹ අගනගරයේ හදවත බඳු වූ අතිශය සංවේදී සහ මනරම් පාරිසරික පද්ධතියකි. ස්වාභාවික වගුරුබිම් සහ හරිත පැහැ ගැන්වුණු කඩොලාන ශාක පද්ධතියකින් සමන්විත මෙම අක්කර 3කට ආසන්න භූමි භාගය, නාගරික කලබලකාරීත්වය මැද නිහඬවම අමිල පාරිසරික මෙහෙවරක නිරත වේ. කෝට්ටේ මහනගර සභා වරිපනම් අංක 126/15 යටතේ ලේඛනගත වී ඇති මෙම සුන්දර භූමිය, පුළුල් කොළඹ නාගරික තෙත්බිම් පද්ධතියේ (Colombo Wetland Complex) සජීවී නාඩි වැලක් බඳුය. ජාත්‍යන්තරයේ ගෞරවයට පාත්‍ර වූ බිම් කඩක් මෙම පාරිසරික කලාපයේ ඇති සුවිශේෂී වටිනාකම දේශීය මායිම් ද ඉක්මවා ගොස් ඇත. 2018 වර්ෂයේදී කොළඹ නගරය ලොව ප්‍රථම ‘රම්සා තෙත්බිම් නගර 18’ (Ramsar Wetland City) අතරට එක්වීමේදී, මෙම දියවන්නා ඔය රක්ෂිත භූමිය ද ඊට දැවැන්ත දායකත්වයක් ලබා දුන්නේය. සමස්ත දකුණු ආසියානු කලාපයෙන්ම රම්සා තෙත්බිම් නගරයක් ලෙස ගෞරවයට පාත්‍ර වූ එකම අගනගරය කොළඹ වීම විශේෂත්වයකි. නගරය සුරකින ස්වාභාවික පලිහ මෙම භූමිය නගරයේ ආරක්ෂක පලිහක් ලෙස ක්‍රියා කරන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන්ම ගංවතුර පාලනය කිරීම හරහාය. ඍජුවම දියවන්නා ඔය ගංවතුර රඳවාගැනීමේ කලාපයට (Flood-retention area) අයත් වන මෙම තෙත්බිම, දැවැන්ත ස්වාභාවික ස්පොන්ජියක් මෙන් ක්‍රියා කරයි. ආන්තික දේශගුණික තත්ත්වයන් යටතේ කොළඹට ඇද හැලෙන වැසි ජලයෙන් 39% කට වඩා, එනම් දළ වශයෙන් ඔලිම්පික් පිහිනුම් තටාක 27,000 ක ජල පරිමාවක් රඳවා ගනිමින් නගරය ජල ගැලීම්වලින් මුදා ගන්නේ මෙවැනි වටිනා තෙත්බිම් පද්ධතීන් විසිනි. ජෛව විවිධත්වය සහ දේශගුණික නියාමනය එපමණක් නොව, මෙය ජෛව විවිධත්වයේ තෝතැන්නකි. දේශීය හා ආවේණික ශාක විශේෂ 250 කට සහ සංක්‍රමණික පක්ෂීන් ඇතුළු සත්ත්ව විශේෂ 280 කට අධික ප්‍රමාණයකට මෙය ආරක්ෂිත නිවහනක් සපයයි. ඊට අමතරව නාගරික උෂ්ණත්වය පාලනය කිරීම (Cooling effect), වායු දූෂණ අංශු පෙරීම සහ කාබන් ගබඩාවක් ලෙස ක්‍රියා කරමින් කොළඹ වාතයේ ගුණාත්මකභාවය ආරක්ෂා කිරීමටද මෙම කඩොලාන පද්ධතිය ඉටුකරන්නේ අතිමහත් මෙහෙවරකි. සංරක්ෂණය වෙනුවෙන් පවතින දැඩි නෛතික රාමුව - the few nawala by prime land මෙතරම් ජාතික සහ ජාත්‍යන්තර වටිනාකමකින් යුතු මෙම රක්ෂිත භූමිය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාව තුළ දැඩි නෛතික රාමුවක් ස්ථාපිත කර තිබේ. විශේෂයෙන්ම 1968 අංක 15 දරන ශ්‍රී ලංකා ඉඩම් ගොඩකිරීමේ සහ සංවර්ධනය කිරීමේ සංස්ථා පනතට (SLLRDC Act) අනුව, අදාළ සංස්ථාවේ ලිඛිත අනුමැතියකින් තොරව මෙම භූමිය ගොඩකිරීම හෝ සංවර්ධනය කිරීම සපුරා තහනම් වන අතර, එය දඬුවම් ලැබිය යුතු අපරාධ වරදකි. යම් හෙයකින් අනවසර ගොඩකිරීමක් සිදුවුවහොත්, එය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා පස් ඉවත් කිරීම් ඇතුළු සම්පූර්ණ පිරිවැය අදාළ පාර්ශ්වයන්ගෙන් අයකර ගැනීමටද නීතියෙන් බලය ලබා දී ඇත. රාජ්‍ය අයිතිය සහ පාරිසරික අනුමැතියේ අවශ්‍යතාව - the few nawala by prime land මීට අමතරව, 1979 අංක 7 දරන රජයේ ඉඩම් (භුක්තිය ලබාගැනීමේ) පනත මඟින් මෙවැනි රාජ්‍ය ජලමාර්ග හා වගුරුබිම්වල තනි අයිතිය සහ භාරකාරත්වය රජය සතු කර ඇත. එහි අනවසරයෙන් රැඳී සිටින ඕනෑම අයෙකු ඉවත් කර භුක්තිය නැවත පවරා ගැනීමේ නිරවුල් බලය රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණය සතුවේ. තවද, 1980 අංක 47 දරන ජාතික පාරිසරික පනත යටතේ මෙවැනි සංවේදී තෙත්බිමක් ගොඩකිරීමේදී මධ්‍යම පරිසර අධිකාරියේ (CEA) පූර්ව ලිඛිත අනුමැතිය සහ පාරිසරික බලපෑම් ඇගයීම් වාර්තාවක් (EIA) අනිවාර්ය කර තිබේ. මෙම සම්පූර්ණ නීති මාලාව මඟින්ම තහවුරු කරන්නේ, දියවන්නා තෙත්බිම් කලාපයේ පවතින උත්තරීතර පාරිසරික වටිනාකම කිසිදු අයුරකින් හෝ විනාශ කිරීමට කිසිවෙකුටත් නෛතික අයිතියක් නොමැති බවයි. දූෂිත ගනුදෙනුවේ දිගුව සහ අපේ වගකීම the few nawala by prime land මෙම දැඩි නෛතික පසුබිම හමුවේ වුවද, හිටපු අමාත්‍ය එස්.බී. දිසානායක මහතා මෙම ඉඩම ලබාගෙන ඇත්තේ සම්පූර්ණයෙන්ම දූෂිත ආකාරයෙනි. ඉන් අනතුරුව මෙම ඉඩම විවිධ පුද්ගලයින් අතට මාරුවී ගනුදෙනු වන්නේත් එම දූෂිත ගනුදෙනුවේම දිගුවක් වශයෙනි. ඒ සඳහා නාගරික සංවර්ධන අධිකාරිය සහ නගර සභාව විසින් ලබා දී ඇති අනුමත කිරීම් ද මුළුමනින්ම දූෂිත ක්‍රියාවලියක ප්‍රතිඵලයකි. මේ වන විට ලංකාවේ ප්‍රමුඛ පෙළේ නිවාස ඉදිකිරීමේ සහ දේපළ වෙළඳාම් සමාගමක් වන ‘ප්‍රයිම් ලෑන්ඩ්’ ආයතනය විසින් එය මිලට ගෙන තිබෙන්නේත්, මෙවැනි සංවේදී ඉඩමක් නීති විරෝධී ලෙස ගොඩකරනු ලබන්නේත් එම වංචනික ගනුදෙනුවේම තවත් එක් කොටසක් ලෙසින් බව පැහැදිලිය. එහෙත්, මෙම දූෂිත ක්‍රියාවලිය අවසන් කිරීමේ හෝරාව දැන් එළඹ ඇත. ඊට සෘජුවම වගකිවයුත්තන් සේම, ඊට අනුබල දුන් සියලු පාර්ශ්වයන් නීතියේ රැහැනට හසුකර ගන්නා තෙක් අප මෙම සටහන අඛණ්ඩව ඉදිරියට ගෙන යන්නෙමු. වසර කිහිපයකට පෙර අදාළ ඉඩම පැවැති ආකාරය… ඉඩම් ගොඩකිරීමේ සහ සංවර්ධනය කිරීමේ ආයතනයේ අවසරයක් නොමැතිව ඉඩම ගොඩකරන ආකාරය…